Twee juridische professionals kunnen een erg gelijkaardig parcours hebben en hun vak toch op een heel andere manier uitoefenen. Naarmate AI bepaalde taken eenvoudiger maakt, kunnen die verschillen nog zichtbaarder worden.

Artificiële intelligentie ontwikkelt zich snel binnen de juridische sector. Onderzoek, documentanalyse, het opstellen en nakijken van contracten, samenvattingen… steeds meer taken kunnen vandaag al door AI worden ondersteund.

We vragen ons vaak af hoe ver AI zal gaan. Maar minstens even belangrijk is een andere vraag: als tools steeds meer juridische professionals helpen om bepaalde taken sneller uit te voeren, wat zal dan nog het verschil maken?

Twee juridische professionals kunnen een vergelijkbare opleiding hebben, evenveel jaren ervaring en soms zelfs een erg gelijkaardig parcours. Op papier lijken ze sterk op elkaar. In de praktijk vaak veel minder.

Wat een cv niet laat zien

Die verschillen worden vaak zichtbaar wanneer je concrete situaties bespreekt. De business wilde doorgaan ondanks een juridisch risico. Een onderhandeling zat vast. Er moest een beslissing worden genomen zonder over alle informatie te beschikken. Net in zulke situaties wordt vaak duidelijk hoe iemand werkt en wat hij of zij werkelijk toevoegt.

Autonomie betekent bijvoorbeeld niet noodzakelijk dat je alles alleen beslist. Ze blijkt ook uit het vermogen om vooruit te gaan, een standpunt in te nemen en te weten wanneer het nuttig is om je redenering met iemand af te toetsen.

Dicht bij de business staan betekent evenmin dat je zomaar meegaat in wat er gevraagd wordt. Het kan net helpen om de doelstellingen beter te begrijpen, te bepalen welk risico er echt toe doet en een oplossing te zoeken die vooruitgang mogelijk maakt zonder het juridische uit het oog te verliezen.

Zulke situaties zeggen vaak meer over de kwaliteiten van een kandidaat dan de soms erg algemene termen op een cv: pragmatisch, business-oriented, autonoom.

Daardoor wordt de grens tussen technische vaardigheden en soft skills minder vanzelfsprekend dan ze op het eerste gezicht lijkt.

Is dit wel echt ‘soft’?

Dit soort kwaliteiten wordt doorgaans onder de noemer soft skills geplaatst. De term werd onder meer gebruikt en verder uitgewerkt in onderzoek van het Amerikaanse leger rond het begin van de jaren 1970. Hij verwees toen naar professionele vaardigheden waarbij weinig of geen interactie met machines kwam kijken.

Sindsdien is de term sterk geëvolueerd. Maar in juridische beroepen vind ik de grens met zogenaamde technische vaardigheden soms moeilijk te trekken.

De toepasselijke rechtsregel herkennen is uiteraard een juridische competentie. Maar bepalen welk risico een transactie werkelijk moet tegenhouden en welk risico kan worden aanvaard of beheerst: is dat nog louter technische expertise?

Hetzelfde geldt voor onderhandelingen. Het contractenrecht kennen is essentieel. Maar weten hoe ver je een standpunt kunt doordrijven of een uitweg vinden wanneer de gesprekken vastlopen, maakt evenzeer deel uit van het vak.

En precies daar wordt AI interessant

Stel dat twee juridische professionals dezelfde tool gebruiken. Beiden kunnen vragen om een contract samen te vatten, bepaalde risico’s te identificeren of een eerste analyse te maken. Ze kunnen zelfs een vrijwel identiek resultaat krijgen.

Daarna ontstaat het verschil. De ene vindt het antwoord overtuigend genoeg. De andere merkt dat er iets ontbreekt, dat een aanname moet worden gecontroleerd of dat het resultaat onvoldoende rekening houdt met de context.

AI kan helpen om een risico te identificeren. Maar AI beslist niet noodzakelijk of je dat risico moet aanvaarden, beperken, onderhandelen of als breekpunt moet beschouwen.

Zeggen dat AI soft skills automatisch belangrijker zal maken, vind ik te eenvoudig. Ze waren al belangrijk. AI zou bepaalde verschillen tussen juridische professionals vooral nog zichtbaarder kunnen maken.

Wat dit verandert in recruitment

Bij juridische rekrutering wordt vanzelfsprekend veel aandacht besteed aan criteria die relatief eenvoudig te identificeren zijn: opleiding, aantal jaren ervaring, expertisegebieden, professionele omgeving, transacties en talen.

En terecht. Die elementen helpen om na te gaan of een kandidaat over de nodige basis beschikt. Maar ze vertellen niet alles over hoe iemand werkt.

Een cv kan vermelden dat een jurist veel contracten heeft onderhandeld. Het zegt zelden hoe die persoon reageert wanneer een onderhandeling vastloopt. Het kan een grote autonomie vermelden, zonder te tonen hoe iemand handelt wanneer hij of zij alleen een beslissing moet nemen.

Net door concrete situaties te bespreken, worden zulke verschillen vaak zichtbaar. Een moeilijke onderhandeling, een beslissing met onvolledige informatie of een meningsverschil met een cliënt kunnen een veel concreter beeld geven van hoe iemand werkt.

Het doel is niet om naar het perfecte antwoord te zoeken, maar om beter te begrijpen hoe iemand een reële situatie benadert.

Dit kan ook veranderen hoe we naar ervaring kijken. Een groot aantal contracten of dossiers behandeld hebben, blijft relevant, maar zal minder dan vandaag zeggen over de werkelijk geleverde meerwaarde. Wat een advocaat of jurist daadwerkelijk met die ervaring heeft gedaan, zal meer zeggen dan het volume alleen.

Naarmate AI meer technische taken overneemt, zullen we waarschijnlijk moeten herbekijken wat we als een juridische competentie beschouwen.